Kentsel dönüşüm kredisi, deprem riski altında olan yapıların dönüştürülmesi ve güçlendirilmesi için sunulan finansman seçeneğidir. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında sunulan ve devlet destekli olan bu krediden faydalanmak için riskli yapı olarak değerlendirilen konut ya da iş yerlerinde hak sahibi olmak gerekir. Bununla birlikte riskli olan yapıların risk durumu teknik bir rapor ile tespit edilmiş olmalıdır.
Kentsel dönüşüm kredisi, kredi miktarı ve vade tutarı üzerinden hesaplanır. Ancak hesaplama sırasında bazı kriterlerin ve güncel mevzuatların incelenmesi gerekir. Mevzuat kapsamında konut nitelikli bağımsız bölümlerin yapımı veya edinimi için başvurulan finansmanlarda yalnızca bir bağımsız bölüm için hak sahiplerine kullandırılacak kredi tutarı azami 1.250.000 TL’dir. Hak sahipliği birden fazla bağımsız bölüm üzerinde olan vatandaşlar ise her bir bağımsız bölüm için 1.250.000 TL’yi aşmamak kaydıyla toplamda en fazla 3.000.000 TL finansman desteğinden faydalanabileceklerdir.
Konutlarını veya işyerlerini kentsel dönüşüm kapsamında yenilemek isteyen gerçek ve tüzel kişilere, 6306 Sayılı Kanun Kapsamında devlet tarafından faiz desteği sağlanmaktadır. Bu destek, Kanunun 6. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, hak sahiplerinin kendi imkanlarıyla kredi kullanarak konut veya işyeri edinmelerini teşvik etmek amacıyla Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile belirlenen esaslara göre uygulanmaktadır.
Kentsel dönüşüm kredilerinde, devlet tarafından sağlanan faiz desteği, kullanılan kredi türüne ve hak sahibinin durumuna göre değişiklik göstermektedir.
Birinci konut için kullanılan kredilerde, standart konutlar için yıllık %8,4 oranında,
B sınıfı enerji verimliliği sertifikasına sahip konutlar için %8,9 oranında,
A sınıfı enerji verimliliği sertifikasına sahip konutlar için ise %9,4 oranında faiz desteği uygulanmaktadır.
Bireysel işyerleri için sağlanan desteklerde ise standart işyerleri için yıllık %4,8,B sınıfı enerji verimliliği sertifikasına sahip işyerleri için %5,3, A sınıfı enerji verimliliği sertifikasına sahip işyerleri için ise %5,8 oranında faiz desteği verilmektedir.
Kentsel dönüşüm kredisinden faydalanmak için hak sahipliği ve başvuru takibi gibi adımları izlenmesi gerekir. Genel olarak kentsel dönüşüm kredisinden faydalanmak isteyen vatandaşların aşağıdaki şartları taşıması beklenmektedir;
Hak sahibinin başvuruda bulunduğu yapının teknik riskli rapor ile belgelenmesi gerekir.
Konutlarını dönüştürmek isteyen hak sahipleri, riskli yapılarda en az bir yıl oturan kiracılar ya da sınırlı ayni hak sahipleri kentsel dönüşüm kredisine başvuru yapabilirler.
Gerçek kişilerin tahliye tarihinden itibaren en geç bir yıl içerisinde krediye başvuru yapmış olması gerekir. Belirlenen süreler içerisinde başvuru gerçekleşmediyse bireyin tekrar başvuru yapması mümkün olmayabilir.
Bağımsız bölümlerin yapımı veya edinimi nitelikli finansmanlarda bir bağımsız bölüm için kar payı destekli finansman tutarı en fazla 1.250.000 TL’dir, birden fazla bağımsız bölüme sahip olan hak sahipleri adına kar payı desteği sağlanacak toplam finansman tutarı ise her bir bağımsız bölüm için 1.250.000 TL ’yi aşmamak kaydıyla toplamda en fazla 6.000.000 TL’dir.
Güçlendirme amacıyla kullandırılacak finansmanlarda ise bir bağımsız bölüm için kar payı destekli finansman tutarı ise en fazla 320.000 TL’dir. Birden fazla bağımsız bölüme sahip olan hak sahipleri adına kar payı desteği sağlanacak toplam finansman tutarı her bir bağımsız bölüm için 320.000 TL ’yi aşmamak kaydıyla toplamda en fazla 1.600.000 TL olabilecektir.
Hak sahiplerinin kullanabileceği kâr destekli konut kredisinde azami vade süresi 10 yıl iken, bireysel işyeri kredisi için belirlenen vade süresi 7 yıldır.
Kentsel dönüşüm kredisi, belirli şartlarda ve belirli koşulları taşıyan bireylerin faydalanabileceği bir finansman türüdür. Bu finansman türünden faydalanabilecek kişiler şu şekilde sıralanabilir;
Riskli yapı olarak tespit edilen konutta oturan kişiler ve farklı bir konut satın almak isteyen malikler,
Riskli yapıda en az bir yıl süreyle oturan kiracı ya da sınırlı ayni hak sahipleri,
Konutlarını yeniden inşa etmek, dönüştürmek ve güçlendirmek isteyen hak sahipleri.
2 yıl geri ödemesiz kentsel dönüşüm kredisi, kredi başvurusu onaylanan ve krediyi kullanmaya hak kazanan vatandaşların, ilk taksit ödemesine iki yıl sonra başlayacağı finansman türüdür. Bu kredi türü, Türkiye sınırları içerisinde oturan bireylerin riskli yapılardan kurtulmasını desteklemek amacıyla sunulur. Kentsel dönüşüm kredisinde mevcut olan kâr destek oranları, Türkiye çevresinde riskli yapısı olan hak sahiplerinin bu krediden faydalanmasına imkan tanır. Bu kapsamda kâr destek oranları T.C Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından belirlenir.
Düşük faiz oranları ile sunulan bu krediye başvurmak için öncelikle yapının risk tespitinin yapılması gerekir. Ardından binanın tahliyesi ve yıkımı gerçekleştikten sonra hak sahipleri, kentsel dönüşüm kredisine başvuru yapabilir.
Kentsel dönüşüm kredisi kapsamında krediyi alan kişiler ya da projeler, ilk iki yıl boyunca anapara ve faiz ödemez. Konut için bir bankadan kredi çekmek isteyen hak sahipleri, bağımsız bölüm başına en yüksek 100.000 TL kredi çekme hakkına sahiptir. Bu kapsamda 10 yıl vadeli ve 2 yıl anapara geri ödemesiz olarak finansman kullanabilir. 2 yıl geri ödemesiz kentsel dönüşüm kredilerinde İşyeri için bankalara başvuru yapan bireylerin bağımsız bölüm başına başvuru yapabileceği kredi tutarı 100.000 TL olsa da vade süresi 7 yıldır.
2 yıl geri ödemesiz kentsel geri dönüşüm kredisinden faydalanmak isteyen vatandaşların belirli şartları taşıması gerekmektedir. Bu şartlar aşağıdaki gibi sıralanabilir;
Risk Tespiti:
Maliklerin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisans verilen kurum ya da kuruluşlara risk tespiti yaptırması gerekir. Bu gerekliliğin karşılanması için çoğunluğun karar almasına gerek kalmadan, maliklerin yalnızca biri müracaat ederek gerekli işlemi başlatabilir.
Anlaşma ve Tahliye:
Kanun kapsamında belirtilen yardım ve destekten faydalanmak için riskli binanın anlaşma yolu ile tahliye edilmesi gerekir.
Tapu Sahipliği:
Kredi kullanacak vatandaşın binanın tapusuna sahip olması gerekir. Bina birden fazla kişi arasında paylaşılıyorsa, bu yapıya sahip olan hak sahiplerinin tümünün kredi başvurusuna onay vermesi zorunludur.
Yasal Durum:
Yapının imar planına uygun olması ve yasal olarak herhangi bir sorun barındırmaması gerekir. Ruhsatsız yapılar krediye uygun olmadığından yasal durumlara dikkat edilmesi gerekir. Dolayısıyla yapı için gereken inşaat ruhsatının ve oturma izninin alınmış olması son derece önemlidir.
Finansal Yeterlilik:
Krediye başvuru yapan bireylerin kredi skoru ve belgelenebilir bir gelirinin olması gerekir. Bankalar, başvuru sahiplerinin ödeme gücünü kontrol ettiği gibi kredinin verilmesi için belirli bir güvence de talep edebilir.
Kentsel dönüşüm kredisi ödeme planı, kredi sahiplerinin bütçesine ve talep ettikleri ödeme sıklığına uygun şekilde belirlenmektedir. Bu durumda bankaların belirlediği ödeme planları değişiklik göstermektedir. Ancak Bakanlık tarafından belirlenen süreler kapsamında konut kredisinde azami vade süresi 120 ay, işyeri kredilerinde ise 84 ay şeklindedir. Örneğin Halkbank, kentsel geri dönüşüm konut kredisi kullanacak vatandaşların ödeme planını eşit taksitli olacak şekilde planlayabilmektedir. Bu durumda kredi sahipleri, kredi kullanım tarihinden bir ay sonra aylık geri ödemelerine başlayabilmektedir.
Örneğin aylık %2,49 faiz oranı ile 120 ay vadeli 1.200.000 TL’lik bir kentsel dönüşüm kredisine başvuru yapan kullanıcının örnek ödeme planı aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
| Kredi Tutarı (TL) : | Vade (Ay) : | Aylık Faiz Oranı (%) : | Aylık Taksit Tutarı : | Toplam Geri Ödeme Tutarı : |
|---|---|---|---|---|
| 1.200.000 TL | 120 Ay | 2,49 | 31.527,84 TL | 3.783.340,90 TL |
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen kentsel dönüşüm kredi kapsamında çeşitli finansman destekleri sunulmaktadır. Bu finansman destekleri, ilgili bakanlık tarafından belirli kredi limitlerine ve faiz oranlarına sahiptir. Güncel olarak sunulan kredilerin üst limitleri, vade süreleri ve yıllık faiz oranı destekleri değişiklik göstermektedir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından sunulan devlet destekli kentsel dönüşüm kredileri için belirlenen kredi limitlerine ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır;
| Kredi Türü | Azami Vade Süresi | Hak Sahipliği Bazında Sunulan Kredinin Üst Limiti | Azami Anapara Ödemesiz Dönem | Yıllık Faiz Desteği Oranı |
|---|---|---|---|---|
| İşyeri Edinme Kredisi | 7 Yıl | 250.000,00 TL | 1 Yıl | 450 Baz Puan |
| İşyeri Yapım Kredisi | 7 Yıl | 600.000,00 TL | 2 Yıl | 450 Baz Puan |
| Konut Edinme Kredisi | 10 Yıl | 600.000,00 TL | 1 Yıl | 600 Baz Puan |
| Konut Yapım Kredisi | 10 Yıl | 600.000,00 TL | 2 Yıl | 600 Baz Puan |
| Güçlendirme Kredisi | 10 Yıl | 240.000,00 TL | 2 Yıl | 600 Baz Puan |
Hak sahibi başına faiz destekli kredi kullanım üst limiti toplam 3.000.000 TL'dir.
Hayır, mevcut koşullarda faizsiz olarak sunulan kentsel dönüşüm kredisi bulunmamaktadır. Ancak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı; belirli oranlarda faiz desteği sunarak hak sahiplerinin kredi maliyetlerini azaltmayı amaçlamaktadır. Örneğin Halkbank tarafından sunulan faiz desteği, B sınıfı Enerji Kimlik Belgesine sahip binalar için 50 baz puan; A sınıfı Enerji Kimlik Belgesine sahip binalar için ise 100 baz puan artırılarak uygulanmaktadır.
Kentsel dönüşüm kredisi veren bankalar aşağıda yer almaktadır;
Garanti BBVA,
İş Bankası,
QNB,
VakıfBank,
Vakıf Katılım Bankası,
DenizBank,
Halkbank,
Ziraat Bankası,
Türkiye Emlak Katılım Bankası,
Ziraat Katılım Bankası.